Bir ülkenin geleceği, elinde bulunan imkânlardan önce, o imkânlarla nasıl bir hayat kurmak istediğine ilişkin irâdesinde başlar.
Nasıl yaşayacağız?
Çocuklarımızı nasıl bir çevrede büyüteceğiz?
Toprağımızı nasıl işleyecek, suyumuzu nasıl koruyacağız?
Bilgiyi kimden öğrenecek, emeğin karşılığını nasıl vereceğiz?
Şehirlerimizi hangi ölçüyle kuracak, köylerimizde hayatın devamını nasıl sağlayacağız?
Bu soruların her biri aynı meselenin bir parçasıdır. Türkiye’nin insanına ve insanlığın geleceğine karşı mesuliyeti.
Zümrûd-ü Ankâ 2030 Türkiye Cumhuriyeti Kültürel Mîrâs Seferberliği Kılavuzu, bu mesuliyeti müşterek bir kuruluş irâdesine dönüştürmek için hazırlanmıştır.
Bu kitapta kültürel mîrâs; ülkenin hayatı nasıl kurduğuna ilişkin yaşayan birikim olarak ele alınmaktadır. Yapıda, üretimde, sanatta, dilde, eğitimde, dayanışmada ve tabiatla ilişkide ortaya çıkan bilgi, bu birikimin içindedir.
Bir ustanın malzemeyi tanıyan eli, bir üreticinin toprağı okuyan tecrübesi, bir öğretmenin çocuğun merakını geliştiren dikkati, bir anlatıcının kuşakları buluşturan sözü ve bir araştırmacının yeni sorular açan çalışması; ülkenin geleceğini besleyen kaynaklardır.
Türkiye’nin yükselişi, bu kaynakları tanıyabildiği ve birbirleriyle buluşturabildiği ölçüde sağlam bir zemine kavuşacaktır.
Bugün üzerinde düşünmemiz gereken meselelerden biri, insanımızın bilgisiyle ülkemizin ihtiyacı arasında kurulmayı bekleyen bağdır.
Öğrenme imkânına ihtiyaç duyan yerleşimlerle mesleğini yapabileceği görev arayan eğitimciler; güvenli onarım bekleyen yapılarla yetişmiş teknik insanlar; aktarılmayı bekleyen ustalıklarla öğrenmek isteyen gençler aynı ülkenin içinde bulunmaktadır.
Bu karşılaşmanın gerçekleşmesi, iyi niyetin yanında açık görevlere, hazırlanmış kaynaklara ve ehil kurumlara ihtiyaç duyar.
Seferberliğin temel teklifi, bu bağı devletin bütün hizmet alanlarında kurmaktır.
Zümrûd-ü Ankâ, bu kitapta müşterek aklın ve birlikte yükselme bilincinin adıdır.
Otuz kuşun yolculuğu, farklı yeteneklerin aynı istikamette buluşmasını düşünmemize imkân verir. Her kuş kendi varlığını taşır; yolculuk ise birbirlerini tanımalarını ve birlikte hareket etmelerini gerektirir.
Önerdiğimiz otuz bakanlık, bu anlatının devlet hizmetindeki karşılığı olarak tasarlanmıştır.
Adâletin, eğitimin, sağlığın, üretimin, sanatın, bilimin, ulaşımın ve diğer kamu sorumluluklarının her biri kendi uzmanlığını koruyacak; ülkenin hayatında doğurduğu müşterek sonuçları gözeterek çalışacaktır.
Türkiye Cumhuriyeti Kültürel Mîrâs Bakanlığı, Hüdhüd’ün rehberliğiyle ilişkilendirdiğimiz vazifeyi üstlenecektir.
Ülkenin yaşayan bilgisiyle kamu kurumları arasında bağ kuracak; kültür politikasının bütün hizmet alanlarıyla ilişkisini geliştirecek; ortak istikametin uygulamada korunmasını sağlayacaktır.
Bu yaklaşımın temelinde, insanın hayatının bölünmezliği bulunmaktadır.
Bir köyde okulun açılması; öğretmenin görev yapabilmesini, çocuğun ulaşabilmesini, suyun akmasını, yapının güvenli olmasını ve ailenin o köyde geçinebilmesini birlikte gerektirir.
Bir mahallenin iyileştirilmesi; konutun, sokağın, esnafın, ulaşımın ve kamusal hayatın aynı plan içinde ele alınmasına bağlıdır.
İnsan bütün bunları tek bir hayat olarak yaşar. Devletin kurumları da kendi görevlerini bu bütünlük içinde düşünmelidir.
Kadîm devlet düşüncemizden hareketle ele aldığımız kut, burada yetkinin taşıdığı mesuliyetle ilişkilendirilmektedir.
“Devlet Kuşu” ifadesi, bu kitapta imkânla vazifenin buluşmasını anlatan bir simge olarak kullanılmaktadır.
Bir görevi üstlenmek, onun gerektirdiği hesabı da üstlenmektir.
Bilgi, aktarım sorumluluğunu; yetki, hakkı koruma yükümlülüğünü; kamu kaynağı ise açıklık ve özen mecburiyetini beraberinde getirir.
Cumhuriyet’in egemenliği millete veren esası, bu sorumluluğun dayanağıdır.
Halk adına kullanılan yetki, halka karşı hesap verecektir.
Bu sebeple programın iki kurucu ölçüsü liyâkat ve hakîkattir.
Liyâkat; insanın üstleneceği işe uygun bilgisinin, tecrübesinin ve çalışma ahlâkının bulunmasıdır.
Hakîkat; kararların güvenilir bilgiye dayanması, sonuçların incelenebilmesi ve yanlışın düzeltilebilmesidir.
Köydeki insanın tecrübesi, bilimsel araştırmanın bulgusu ve hizmeti kullanan yurttaşın yaşadığı gerçek birlikte değerlendirilecektir.
Hiçbir makam, kendi açıklamasını incelemeden muaf sayamayacaktır.
Böyle bir düzen, aşağıdan yukarı bilgi akışını ve yukarıdan aşağı açık sorumluluğu birlikte gerektirir.
Yerelden gelen ihtiyaç merkezde kaybolmayacak; merkezde alınan kararın yereldeki karşılığı takip edilecektir.
Kılavuzun ilk uygulama dönemi 2027–2030 olarak belirlenmiştir.
Bu dört yıl; altyapının hazırlanacağı, kurumların görevlerinin kesinleştirileceği, ilk merkezlerin çalışmaya başlayacağı ve ortak hizmet düzeninin sınanacağı dönemdir.
Köy okullarının bahçeleri ve çevreleriyle birlikte ihyâ edilmesi, Köy Hâfıza Müzeleri ve Yaşam Merkezlerinin kurulması, Köy Öğretmenlerinin görevlendirilmesi ve Köy Yaşam Enstitüleri ağının geliştirilmesi bu hazırlığın temel parçalarıdır.
Şehirlerde Kültürel Mîrâs Uygulama Merkezleri, mahalle işlikleri ve Halk Üniversitesi programları öğrenmeyi gündelik hayata taşıyacaktır.
Kültürel Mîrâs Panayırları, Güneş Sirki, Gezici Çadırlar ve Yeryüzü Sahnesi; üretim, sanat, oyun ve aktarım arasında dolaşım sağlayacaktır.
Katılımcının yolu, üreticinin nakliyesi, öğreticinin ücreti, öğrenenin malzemesi ve merkezin bakımı kamu programının içinde yer alacaktır.
Kültürel üretime yönelik vergi muâfiyetleri, teşvikler ve sosyal güvence düzenlemeleri; taşıyıcının ve uygulayıcının hayatını sürdürebilmesini amaçlayacaktır.
İlk vâdinin önemli vazifelerinden biri de köylerde yaşamak isteyenlere güvenilir bir seçenek hazırlamaktır.
Köyde kalmış insanların hayatı iyileştirilirken, ikinci ve üçüncü kuşakların kökle yeniden bağ kurma talepleri gönüllülük, haklar ve gerçek kapasite içinde değerlendirilecektir.
İnsanları köye çağırmadan önce köyde hayatı mümkün kılmak gerekir.
Su, konut, eğitim, sağlık, ulaşım, haberleşme ve geçim şartları birlikte hazırlanacaktır.
Köye dönüş, insanların hür tercihini daraltan bir nüfus hareketi olarak yürütülmeyecektir.
Türkiye’nin farklı yerlerinde yaşama ve gelecek kurma imkânları çoğaltılacaktır.
Kılavuzun ufku ilk dört yılla sınırlı değildir.
2031–2034 döneminde, sınanmış uygulamaların derinleşmesi, yerleşimler arasındaki ağların güçlenmesi ve ülkenin ortak kapasitesinin büyümesi hedeflenmektedir.
2035–2038 döneminde ise kurumların kalıcılığı, kuşaklar arası devamlılık ve edinilen tecrübenin isteyen toplumlarla eşit ortaklıklar içinde paylaşılması öngörülmektedir.
Bu takvim, başarının kendiliğinden gerçekleşeceği iddiası değildir.
Her dönemin hesabı verilecek; kaynaklar, sonuçlar ve eksikler açıklanacaktır.
Sonraki adım, önceki adımın gerçek tecrübesi üzerine kurulacaktır.
Anadolu’dan dünyaya açılacak örneklik de burada doğacaktır.
Türkiye’nin öncülüğü; kendi insanına nitelikli hayat sunabilmesine, tabiatını koruyabilmesine, bilgisini geliştirebilmesine ve verdiği sözün arkasında durabilmesine dayanacaktır.
Dünyaya sunulacak olan; başka toplumların irâdesinin yerine geçen bir yönetim iddiası değil, insan hayatını iyileştiren yöntemlerin ve müşterek çalışma tecrübesinin paylaşılmasıdır.
Yurtta sulh, cihanda sulh ilkesi, bu ufkun hem iç hem dış sorumluluğunu ifâde etmektedir.
Kendi yurdumuzda adâlet ve güveni güçlendirirken, insanlığın barışçı geleceğine katkı sunacağız.
Bu kitap, kamuoyunun değerlendirmesine açık bir devlet programı önerisidir.
Tartışılmaya, araştırılmaya ve geliştirilmeye açıktır.
Ölçüsü, ortaya koyduğu düşüncelerin insanların hayatında üreteceği faydadır.
Okuyucuyu yalnız önerilere katılmaya değil; onları incelemeye, eksiklerini göstermeye ve kendi bilgisiyle kuruluşuna katkıda bulunmaya çağırmaktadır.
Çünkü müşterek gelecek, herkesin aynı işi yapmasıyla kurulmaz.
Her insanın kendi ehliyetiyle sorumluluk üstlenebilmesi ve yaptığı işin bütündeki yerini görebilmesiyle kurulur.
Zümrûd-ü Ankâ’nın ana yurdu Anadolu’dur.
Yükselişinin kaynağı, bu yurdun insanlarının bilgisi, emeği ve hür irâdesidir.
Bu kılavuzun çağrısı, o birikimi adâletle vazifeye ve vazifeyi hayata dönüştürmektir.
Zümrûd-ü Ankâ’nın yükselişi hep birlikte olacaktır…
