KUDÜS PATRİĞİ’NİN ÜÇ KAPI ZİYARETİ.
ÖMER AHİTNAMESİ’NDEN KREMLİN’E
Ortodoks dünyasında dikkat çekici ziyaret trafiği. 31 Ekim’de Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski İstanbul’da Fener Rum Patriği Bartholomeos’u ziyaret etti. 5 gün sonra Putin, Kremlin’de Kudüs Rum Ortodoks Patriği III. Theophilos’u ağırladı, Dostluk Nişanı verdi. İki ziyarette Ortodoks dünyasında meşruiyet kimin elinde, Kudüs’teki Hıristiyan varlığı nasıl korunacak sorularına cevap aranıyor.
DÜNYADA KAÇ PATRİKHANE VAR?
Dünyada Rum, yani Grek kökenli kadim patrikhane sayısı 4’tür. İstanbul, İskenderiye, Antakya ve Kudüs. Bunlara sonradan Moskova, Sırp, Romen, Bulgar ve Gürcü patrikhaneleri eklendi Ortodoks patrikhane sayısı 9’a ulaştı. Hepsinin içinde Kudüs’ün yeri özeldir. Kudüs en eski kiliselerden birinin merkezi, mülkü ve cemaati İsrail’in baskısı baskı altında olan kadim bir patrikhanedir.
ZELENSKİ FENER’E, PUTİN KUDÜS’E GİDİYOR. NEDEN?
2019’da Fener Rum Patriği Bartholomeos, Ukrayna Ortodoks Kilisesi’ne “otosefali” yani bağımsızlık vermişti. Moskova bunu tanımadı. Zelenski her İstanbul ziyaretinde Fener’e giderek, “Ukrayna Kilisesi’nin meşruiyeti Moskova’dan değil, İstanbul’dandır” mesajını veriyor. Son görüşmede kaçırılan Ukraynalı çocukların iadesi ve savaş mağdurları konusu öne çıktı.
Moskova, 2019’dan beri Fener ile ilişkisini kesti ve Kudüs’ü güvenilir bir muhatap olarak görüyor. Kremlin’deki fotoğraf, “yalnız değiliz, kadim kiliseler bizimle görüşüyor” mesajını veriyor. Bir tarafta İstanbul merkezli bir meşruiyet arayışı, diğer tarafta Kudüs merkezli bir meşruiyet arayışı var.
ERDOĞAN’A ÖMER AHİTNAMESİ
13 Eylül 2025’te Kudüs Patriği Dolmabahçe sarayında Cumhurbaşkanı Erdoğan’a, Hz. Ömer’in 638’de Kudüs’ü teslim alırken Patrik Sophronios’a verdiği ahitnamenin çerçevelenmiş bir kopyasını hediye etti. Ahitnamede, Hıristiyanların canının, malının, kiliselerinin ve haçlarının koruma altında olduğu yazılıydı.
Patrik, görüşmede, “Ahitname, Osmanlı döneminde Status Quo’ya dönüştü. Müslüman liderler, Ömer Ahitnamesi’nin mirasçıları olarak Hıristiyan cemaatleri korumakla yükümlüdür.” koruma çağrısı yaptı!
NEDEN KORUMA ÇAĞRISI? YAFA KAPISI
Patrik’in bu çağrıyı yapmasının nedeni Yafa Kapısı. Kudüs’ün Hıristiyan Mahallesi’ne açılan Yafa Kapısı’nın içindeki Imperial Hotel, Petra Hotel ve bir dükkân, yüz yıldan fazla süredir Patrikhane’ye aittir. Patrikhane, bu mülklerden elde ettiği gelirle Kudüs’teki okulları, kiliseleri ve din görevlilerini finanse ediyor.
2004 yılında bir kiralama işlemi sonrası bu mülkler, Yahudi yerleşimci grupa geçmeye başladı. Patrikhane, işlemin hileli olduğunu savunarak yıllarca mahkemelerde mücadele etti. İsrail mahkemeleri yerleşimci grubu haklı buldu!
Patrikhane’ye göre, Yafa Kapısı giderse Hıristiyan Mahallesi’nin bütünlüğü tehlikeye girer. Buna Gazze’de Kutsal Aile Kilisesi’nin vurulması, kiliselere yönelik saldırılar ve kilise mallarına yönelik yasa tasarıları da eklenince, Kudüs’teki Hıristiyan varlığının geleceği sorusu gündeme gelmiştir.
İşte bu yüzden Patrik, Ömer Ahitnamesi’ni hatırlatıyor. “1400 yıl önce bize verilen güvenceyi bugün de hatırlatıyoruz” diyor.
PATRİĞİN ARABULUCULUĞU BARIŞA DÖNER Mİ?
Patrik Trump ile görüştüğünde Putin ve Zelenski ile görüşmek isteğini açıklamıştı. Ukrayna-Rusya arasında arabulucu olarak konumlandırıyor.
Bu arabuluculuğun barışa dönüşmesi zayıf bir ihtimal. Çünkü Kiev, Theophilos’un tarafsızlığına şüpheyle bakmaktadır. Moskova ise ziyareti daha çok meşruiyet için kullanmaktadır.
Patrik’in elinde ordu, yaptırım veya siyasi baskı gücü yok. Arabuluculuk tarihi kiliseler, esir takası, cenazelerin iadesi, kaçırılan çocukların listesinin çıkarılması ve kutsal yerlere dokunulmaması gibi insani başlıklarda köprü olabilir. Patrik zemin hazırlayan isim olabilir.
ÜÇ ZİYARET VERİLEN ÜÇ MESAJ
Zelenski Fener’e giderek “bağımsızız” diyor. Putin Kudüs’ü ağırlayarak “yalnız değiliz” diyor. Kudüs Patriği Ömer Ahitnamesiyle “bizi koruyun” diyor.
Kudüs’teki Hıristiyan varlığı tehlikede. Patrik, bu yüzden İstanbul, Washington ve Moskova kapılarını çalıyor. Ömer Ahitnamesi’nin 1400 yıl sonra yeniden çerçevelenip bir devlet başkanına hediye edilmesi, bu kaygının en net ifadesidir.
Sevgiyle ve saygıyla
Sevginaz Hamevioğlu
