KURUMSAL YAPISI VE KÜLTÜREL MÎRÂS KABÎNESİNİN GÖREVLERİ
1. PROGRAMIN KURUCU İRÂDESİ
Türkiye Cumhuriyeti Kültürel Mîrâs Seferberliği; ülkenin kültürel birikimini, bilimsel kapasitesini, üretim gücünü, doğal varlıklarını ve toplumsal dayanışma imkânlarını müşterek bir gelecek tasavvuru etrafında harekete geçirmeyi amaçlayan devlet programı önerisidir.
Programın temel meselesi; Türkiye’nin sahip olduğu değerlerin tanınması, korunması ve geliştirilmesi kadar, bu değerlerin toplumun hayat şartlarını iyileştiren sürekli bir kamu düzenine dönüştürülmesidir. Kültürel mîrâsın yaşatılması; eğitim, hukuk, ekonomi, tarım, sanayi, sağlık, şehircilik, çevre, teknoloji ve dış politika alanlarında birbirini tamamlayan kararlar alınmasını gerektirir.
Bu çerçevede kültür; kamu hizmetlerinin hazırlanmasına, kaynakların kullanılmasına ve kalkınmanın yönünün belirlenmesine esas teşkil eden kurucu bir unsur olarak kabul edilmektedir.
Türkiye’nin yükselişi; insanının hür irâdesini, bilgi üretme yeteneğini ve çalışma gücünü geliştiren; hukuka güveni artıran; bölgeler arasındaki eşitsizlikleri azaltan; köy ve şehir hayatını sağlıklı bir dengeye kavuşturan; kültürel çeşitliliğini ve doğal varlıklarını gelecek kuşaklara taşıyan bir yönetim anlayışıyla gerçekleştirilecektir.
Zümrûd-ü Ankâ, bu programda ülkenin kendi birikimini tanıyarak yenilenmesini, farklı güçlerini müşterek bir irâdede buluşturmasını ve insanlığa fayda üreten bir gelişme yoluna yönelmesini ifâde eder.
2. PROGRAMIN AMACI VE KAPSAMI
Seferberliğin genel amacı; Türkiye’nin kültürel, toplumsal, ekonomik ve ekolojik devamlılığını güvence altına alan, insan haysiyetini esas kabul eden ve kamu hizmetlerini bu doğrultuda bütünleştiren bir yönetim düzeni oluşturmaktır.
Bu amaca bağlı temel hedefler şunlardır.
- Somut, somut olmayan ve doğal mîrâsı, birbirleriyle ilişkileri ve taşıyıcı toplulukları içinde korumak.
- Kültürel bilgi ve becerilerin kuşaklar arasında aktarılmasını sürekli eğitim, istihdam ve sosyal güvence düzenleriyle desteklemek.
- Bilim, sanat, zanaat ve üretim arasında kalıcı iş birlikleri oluşturmak.
- Kamu hizmetlerine erişimde coğrafî ve toplumsal eşitsizlikleri azaltmak.
- Köylerde nitelikli hayatı güçlendirmek; şehirlerde güvenli, erişilebilir ve insan ölçeğinde yerleşimler geliştirmek.
- Üretici, çalışan, sanatçı, usta ve küçük işletmelerin ekonomik devamlılığını sağlamak.
- Su, toprak, orman ve biyoçeşitliliği koruyarak üretimin doğal temellerini güvence altına almak.
- Çocukların, gençlerin, kadınların, yaşlıların ve engellilerin kültürel ve toplumsal hayata katılımını güçlendirmek.
- Kamu kaynaklarının kullanımında açıklığı, tasarrufu, etkililiği ve hesap verebilirliği sağlamak.
- Türkiye’nin geliştirdiği uygulamaları uluslararası iş birliğine açarak dünya kültür hayatına ve insanlığın müşterek geleceğine katkıda bulunmak.
Program; merkezî idareyi, yerel yönetimleri, kamu kurum ve kuruluşlarını ve bunların ortak uygulamalarını kapsar. Üniversiteler, meslek kuruluşları, kooperatifler, sendikalar, sivil toplum kuruluşları, özel işletmeler ve kültür taşıyıcıları; görevleri, hakları ve sorumlulukları tanımlanmış iş birlikleriyle programa katılır.
3. İLK UYGULAMA DÖNEMİ: 2027–2030
2027–2030 dönemi, Zümrûd-ü Ankâ’nın İlk Vâdisi olarak tanımlanmaktadır.
Bu dönem; kurumsal kuruluşun, ülke ölçeğinde durum tespitinin, ilk uygulamaların ve kalıcı hizmet düzenlerinin oluşturulacağı dört yıllık başlangıç safhasıdır.
İlk vâdinin sonunda ulaşılması öngörülen temel sonuç; seferberliğin görevleri belirlenmiş kurumlara, güvenilir başlangıç verilerine, düzenli finansmana, yetişmiş insan kaynağına ve kamuoyuna açık değerlendirme sistemine kavuşmasıdır.
Dönemin yıllık ağırlıkları aşağıdaki şekilde belirlenir.
| Yıl | Uygulama ağırlığı | Temel sonuç |
|---|---|---|
| 2027 | Kuruluş, envanter ve ihtiyaç tespiti | Görev ve yetki düzeni; başlangıç göstergeleri; il ve ilçe uygulama planları |
| 2028 | Eğitim, aktarım ve üretim | İşleyen öğrenme ağları; ücretli aktarım programları; yerel üretim ve hizmet uygulamaları |
| 2029 | Buluşma, dolaşım ve yaygınlaşma | Bölgesel ağlar; ilçe buluşmaları; Kültürel Mîrâs Panayırları; değerlendirilen modellerin yaygınlaştırılması |
| 2030 | Kalıcılık, denetim ve değerlendirme | Sürekli hizmet düzenleri; bağımsız etki değerlendirmesi; ikinci vâdi programı |
TÜRKİYE CUMHURİYETİ KÜLTÜREL MÎRÂS SEFERBERLİĞİ İÇİN ÖNERİLEN OTUZ BAKANLIK
Cumhurbaşkanlığına sunulmak üzere geliştirilen devlet teşkilâtı ve kamu hizmetleri modeli
Önerinin niteliği ve hukukî çerçevesi
Bu kitapta tanımlanan otuz bakanlık; Türkiye Cumhuriyeti Kültürel Mîrâs Seferberliği’nin amaçları doğrultusunda, mevcut kamu hizmetlerinin sürekliliği korunarak, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kurulması veya yeniden yapılandırılması değerlendirilmek üzere Cumhurbaşkanlığına önerilen bakanlıklardır.
Bu çalışma, yürürlüğe girmiş bir kuruluş düzenlemesi, resmî hükûmet programı veya kamu makamlarınca kabul edilmiş bir teşkilât şeması değildir.
Yazarın geliştirdiği bir kamu politikası ve devlet teşkilâtlanması önerisidir.
Metinde kullanılan bakanlık adları ve bunlara ilişkin görev tanımları, önerilen yapıyı açıklamaktadır; mevcut kurumların adlarının, yetkilerinin veya hukukî statülerinin değiştiği anlamına gelmez.
Anayasa’nın 106’ncı maddesi; bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri, yetkileri ve teşkilât yapılarının Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenmesini öngörmektedir. Bununla birlikte kuruluş düzenlemeleri, Anayasa’nın Cumhurbaşkanlığı kararnameleri için belirlediği konu ve yetki sınırları içinde hazırlanmalıdır. Kanunla düzenlenmesi gereken hususlar için ayrıca kanunî düzenlemeler yapılması gerekir. (anayasa.gov.tr)
Dolayısıyla bu modelin hayata geçirilmesi, tek bir kuruluş metnine indirgenemez. Gerektiğinde kuruluş ve görev kararnameleriyle birlikte kanun değişiklikleri, bütçe düzenlemeleri, personel geçiş hükümleri ve uygulama mevzuatı hazırlanmalıdır.
Özellikle vergi muafiyetleri, sosyal güvenlik hakları, mülkiyete müdahale oluşturabilecek işlemler ve kamu harcamaları, kendi anayasal ve kanunî dayanakları çerçevesinde ele alınmalıdır. Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin konulması, değiştirilmesi ve kaldırılmasında verginin kanunîliği ilkesi esastır. (normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr)
Aşağıdaki görev modeli hazırlanırken mevcut bakanlıkların kuruluş düzenlemelerinde yer alan hizmet alanları esas alınmış; bu alanların yeni yapı içinde kaybolmaması, parçalanarak sahipsiz kalmaması ve kültürel mîrâs başlığı altında daralmaması gözetilmiştir.
Mevcut teşkilâtın görev kapsamını gösteren temel kaynak, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilâtı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve bakanlıkların yayımladığı görev düzenlemeleridir.
Bundan sonraki görev dağılımı ise bu kitabın önerisidir; yürürlükteki mevzuatın aktarımı değildir. (teftis.adalet.gov.tr)
Önerilen otuz bakanlığın listesi
Aşağıdaki adların tamamının başında “Türkiye Cumhuriyeti” ibaresi yer almaktadır:
- Kültürel Mîrâs Bakanlığı
- Adâlet ve Hukuk Bakanlığı
- Millî Eğitim ve Hayat Boyu Öğrenme Bakanlığı
- Bilim ve Teknoloji Bakanlığı
- Sanat ve Yaratıcı Üretim Bakanlığı
- Aile ve Toplumsal Dayanışma Bakanlığı
- Çocuk Hakları ve Gelişimi Bakanlığı
- Kadın ve Eşit Katılım Bakanlığı
- Gençlik ve Gelecek Bakanlığı
- Spor ve Hareket Kültürü Bakanlığı
- Sağlık ve Koruyucu Hekimlik Bakanlığı
- Emek ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
- Tarım ve Gıda Güvencesi Bakanlığı
- Orman, Su ve Biyoçeşitlilik Bakanlığı
- Köy Dirilişi ve Kooperatifçilik Bakanlığı
- Şehircilik ve Yaşayan Yerleşimler Bakanlığı
- Çevre ve İklim Bakanlığı
- Enerji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı
- Sanayi ve Üretim Bakanlığı
- Ticaret ve Esnaf Bakanlığı
- Turizm ve Kültür Rotaları Bakanlığı
- Ulaştırma ve Erişilebilir Altyapı Bakanlığı
- Hazine ve Kamu Kaynakları Bakanlığı
- Maliye ve Adil Paylaşım Bakanlığı
- Planlama ve Bölgesel Denge Bakanlığı
- Yerel Yönetimler ve Katılım Bakanlığı
- İçişleri ve Kamu Güvenliği Bakanlığı
- Afetlere Hazırlık ve Dayanıklılık Bakanlığı
- Dışişleri ve Kültürel İş Birliği Bakanlığı
- Millî Savunma Bakanlığı
Otuz bakanlığın ortak devlet sorumluluğu
Bu modelde her bakanlık, kendi alanında ülkenin bütününe hizmet eden bir kamu idaresidir. Sağlık hizmetleri bütün hastalara, eğitim hizmetleri bütün öğrencilere, adâlet hizmetleri bütün hak sahiplerine, üretim politikaları bütün ilgili sektörlere yönelir. Kültürel mîrâs seferberliğine katılmak, kamu hizmetlerinden yararlanmanın şartı olamaz.
Seferberlik; bakanlıkların aslî görevlerinin yerine geçen ayrı bir faaliyet alanı olarak değil, bu görevlerin insan, tabiat, kültür, üretim ve gelecek arasındaki bağı gözeterek yürütülmesini sağlayan ortak politika yaklaşımı olarak tasarlanmıştır.
Önerilen yapıda bütün bakanlıklar;
- Hukukun üstünlüğünü, kamu yararını ve hizmette eşitliği gözetir.
- Kendi görev alanında politika, standart, uygulama, denetim ve değerlendirme sorumluluğunu taşır.
- Merkez ve taşra hizmetleri arasında açık bir görev dağılımı kurar.
- Bütçesini ölçülebilir hizmet sonuçlarıyla ilişkilendirir.
- Personel seçiminde meslekî yeterliği, liyâkati ve denetlenebilir usulleri esas alır.
- Yerel yönetimler, üniversiteler, meslek kuruluşları ve yurttaşlarla görevlerinin niteliğine uygun iş birliği geliştirir.
- Kamu kaynaklarının kullanımını, kişisel veriler ve korunması gereken bilgiler saklı kalmak üzere, kamuoyunun denetimine açar.
- Mevcut hizmetleri aksatmadan dönüşüm gerçekleştirir.
Kültürel Mîrâs Bakanlığının öncülüğü, diğer bakanlıkların üzerinde sınırsız bir idarî üstünlük kurulması anlamına gelmez. Bu öncülük; seferberliğin ortak hedeflerini hazırlama, kurumlar arası eşgüdümü sağlama, kültürel etkileri değerlendirme ve sonuçları izleme sorumluluğudur.
Cumhurbaşkanının anayasal konumu, bakanların kendi hizmet alanlarındaki sorumluluğu, TBMM’nin yetkileri, yargı bağımsızlığı ve yerel yönetimlerin hukukî güvenceleri korunur.
