29 Ekim’in Muhasebesi: Kutlanan Cumhuriyet mi, Yoksa Sahipsiz Bırakılmış Bir Hayaletin Anma Töreni mi?
Sefa Yürükel
Türkiye Cumhuriyeti’nde Sembolik Sahiplenmenin Ontolojik Krizi Üzerine Bir Eleştiri
Bu çalışma, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı kutlamalarının çağdaş Türkiye’deki işlevini ve anlamını eleştirel bir perspektifle analiz etmeyi amaçlamaktadır. Cumhuriyet’in kurucu ilkelerinden uzaklaşma sürecinin hızlandığı son yirmi yılda, bayram kutlamalarının önemli bir kısmı, kurumsal bir ritüelden ziyade nostaljik bir performansa dönüşmüştür. Bu performans, Cumhuriyet’in özünü oluşturan laiklik, bilimsel eğitim, hukuk devleti ve milli egemenlik ilkelerinin aşındırılmasına paralel olarak, “sahiplenme”nin içeriğini boşaltmış ve şekilci bir aidiyet gösterisine indirgemiştir. Makale, Cumhuriyet’in ontolojik varlığı ile sembolik temsili arasındaki bu kopukluğu teorik ve ampirik düzeyde tartışmaya açmaktadır.
Bir Bayramın Ontolojik Sorgulaması
Her yıl 29 Ekim’de Türkiye’nin gündemine aynı soru gelir: Gerçekten Cumhuriyet’i mi kutluyoruz, yoksa Cumhuriyet’in adını mı? 30 Ekim sabahı, kutlama bitmiş, bayraklar toplanmış, havai fişekler sönmüşken geriye kalan şey, bir rejimin ontolojik varlığına dair verilemeyen cevaplardır. Bu yazı, bir bayram yazısı değildir. Bu yazı, bir muhasebe denemesidir.
Cumhuriyet, 29 Ekim 1923’te ilan edildiğinde, sadece bir yönetim biçimi değişikliği değil; bir medeniyet projesi, bir varoluş iddiası, bir milletin kendi kaderini tayin etme iradesinin kurumsallaşmasıydı. Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu, hiçbir hanedanın, hiçbir zümrenin, hiçbir cemaatin milletin iradesinin üstünde olmadığı bir rejimin adıydı Cumhuriyet. Ancak bir rejimin ilanı ile o rejimin yaşatılması arasındaki fark, tarih boyunca pek çok cumhuriyetin akıbetini belirlemiştir. Türkiye Cumhuriyeti de bu ontolojik sınavın içindedir.
Bu makalenin temel iddiası şudur: 21. yüzyılın ilk çeyreğinde Türkiye’de Cumhuriyet Bayramı kutlamaları, önemli ölçüde “nostaljik bir performans” karakteri kazanmıştır. Bu performans, Cumhuriyet’in kurucu ilkelerinin fiilen aşındırıldığı bir dönemde, onun sembolik olarak “kutlanması”nın yarattığı derin çelişkiyi gizlemeye hizmet etmektedir. Nostalji, bu bağlamda, geçmişin gerçek Cumhuriyet’ine duyulan özlemin ifadesi değil; bugünkü Cumhuriyet’in yokluğunu telafi eden bir savunma mekanizmasıdır. Ve bu savunma mekanizması, sahte olduğu ölçüde gülünçtür.
Cumhuriyet’in Kuramsal Çerçevesi: Ne İdi, Ne Olmalıydı?
Cumhuriyet’i anlamak için öncelikle onun kurucu ilkelerini hatırlamak gerekir. Atatürk’ün 1937’de Anayasa’ya koyduğu altı ilke (cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik, inkılapçılık) sadece bir partinin programı değil, bütün millete şamil, ebedî nitelik taşıyan siyasi ilkelerdi. Bu ilkeler, devletin siyasetine yön veren ana ilkeler olarak kabul edilmişti.
Cumhuriyetçilik ilkesi, milli egemenliği, milli iradeyi ve özgür seçimi esas kabul eder. Atatürk’e göre “Türk milletinin karakterine ve âdetlerine en uygun olan bu yönetim şekli, milletin insanca yaşamasını bilmesi, insanca yaşamanın neye bağlı olduğunu öğrenmesi demektir”. Bu tanım, cumhuriyeti salt bir mekanizma olmaktan çıkarıp bir “erdem rejimi” haline getirmektedir. Cumhuriyet, yönetenlerin değil, yönetilenlerin rejimidir; ve yönetilenlerin bu rejime sahip çıkması, onun bekası için hayatidir.
Laiklik ilkesi ise, cumhuriyetin en çok tartışılan ve en çok aşındırılan ilkesi olmuştur. Atatürk, laikliği “din fikirlerini devlet ve dünya işlerinden ve siyasetten ayrı tutmak” olarak tanımlamış ve bunu “milletin muasır terakkisinde başlıca muvaffakiyet” olarak görmüştür. Laiklik, sadece bir hukuki düzenleme değil; aklın, bilimin ve özgürlüğün egemenliği anlamına gelir.
Cumhuriyet’in kuruluş yıllarında, 29 Ekim kutlamaları, bu ilkelerin halka benimsetilmesi işlevini görmüştür. 1933’te Cumhuriyet’in onuncu yıl kutlamaları, “on yıl gibi kısa bir süredeki ekonomik, sosyal, siyasal, kültürel, tarım, sanayi ve eğitim alanındaki başarılarının, dış politikada izlediği yurtta ve dünyada barış ilkesinin genç cumhuriyete kazandırdığı uluslararası güvenilirlik ve saygınlığın tüm ülkede idrak edilmesi ve bu başarıların dünya kamuoyuna duyurulması isteği” ile farklı bir anlam kazanmıştı. O dönemde kutlamalar, sadece bir tören değil; bir rejimin kendini kanıtlama, halka anlatma ve meşrulaştırma aracıydı.
Çağdaş Türkiye’de Cumhuriyet’in Aşınma Süreci
Siyasal Düzeyde Aşınma: Otoriterleşme ve Laiklikten Uzaklaşma
Türkiye’de son yirmi yılda yaşanan siyasal dönüşüm, Cumhuriyet’in kurucu ilkelerinden sistematik bir uzaklaşmayı beraberinde getirmiştir. Bu süreç, salt bir iktidar değişimi değil; bir rejim dönüşümüdür.
Laiklik cephesinde yaşananlar, bu dönüşümün en çarpıcı göstergesidir. Sinan Meydan’ın tespitiyle, “Siyasal İslamcı AKP’nin elinde Laik Cumhuriyet her geçen gün biraz daha kan kaybediyor”. 1928’de Anayasa’nın laikleştirilmesiyle başlayan süreç, bugün tersine işlemektedir. Eğitim sisteminde bilimsel içerik zayıflatılmış, yerini ahlak dersleri ve dini içerikli müfredat almıştır. Uluslararası gözlemciler, Türkiye’de “laikliğin yerini İslamcılığın ulusal kimlik olarak aldığını” tespit etmektedir. Bu tespit, Cumhuriyet’in en temel ilkesinin fiilen terk edildiğini göstermektedir.
Bunun en çarpıcı sembolik ifadesi, 2020’de Ayasofya’nın müzeden tekrar camiye dönüştürülmesi olmuştur. Atatürk’ün 1934 tarihli kararnamesinin iptali, sadece bir binanın statüsünün değişmesi değil; Cumhuriyet’in laiklik ilkesine açık bir meydan okumadır.
Buna paralel olarak, cumhuriyetin özünü oluşturan hukuk devleti, yargı bağımsızlığı ve kuvvetler ayrılığı ilkeleri de ağır yara almıştır. Yargı, siyasi iktidarın uzantısı haline gelmiştir.
Bürokratik Düzeyde Aşınma: Liyakatten Sadakate
Cumhuriyet’in kuruluşundan itibaren en önemli güvencelerinden biri, liyakatli, tarafsız ve hukuka bağlı bürokrasiydi. Ancak bugün bürokrasi, büyük ölçüde siyasal iktidarın uzantısı haline gelmiştir. Atamalar liyakate göre değil, sadakate göre yapılmakta; kurumların bağımsızlığı kâğıt üzerinde kalmaktadır.
Eğitim bürokrasisi, bu dönüşümün en somut örneğidir. Laik, bilimsel, karma eğitim ilkesi terk edilmiş; yerini ideolojik, cemaatleşmiş, niteliksiz bir sisteme bırakmıştır. “Cumhuriyet’in en büyük kazanımı olan eğitim birliği” (Tevhid-i Tedrisat) fiilen aşındırılmıştır. Öğretmen atamalarında ideolojik kriterler öne çıkmakta, üniversiteler özerkliğini yitirmektedir.
Kamu yönetiminde ise kaynaklar, Cumhuriyet’in “millete hizmet” ilkesi yerine, iktidara yakın sermaye gruplarına, vakıflara ve cemaatlere aktarılmaktadır. Bu durum, Cumhuriyet’in “eşitlik” ve “sosyal devlet” ilkelerine doğrudan bir aykırılık teşkil etmektedir.
Toplumsal Düzeyde Aşınma: Kutuplaşma ve Yabancılaşma
Cumhuriyet’in “halkçılık” ilkesi, toplumun bütün kesimlerini eşit vatandaşlar olarak kucaklamayı gerektirir. Ancak son yirmi yılda toplum, sistematik bir kutuplaşma politikasıyla ayrıştırılmıştır. “Tek millet, tek bayrak, tek vatan, tek devlet” söylemi, pratikte belirli bir yaşam tarzını, belirli bir inanç yorumunu ve belirli bir siyasi aidiyeti “gerçek millet” olarak tanımlarken, diğerlerini dışlamaktadır.
Bu kutuplaşma, özellikle laik ve muhafazakâr kesimler arasında derin bir uçurum yaratmıştır. Brookings Institution’ın tespitiyle, “Türk toplumunun yaklaşık yarısı, laik yaşam tarzına, kadın güçlenmesine, bilim odaklı eğitime ve Türkiye’nin Batı yönelimine yönelik tehditlerden derin endişe duymaktadır”. Bu endişe, Cumhuriyet’in kurucu değerlerine bağlı kesimlerin kendilerini “kendi ülkelerinde yabancı” hissetmelerine yol açmaktadır.
Nostaljik Kutlamanın Anatomisi: Sahte ve Gülünç Bir Performans
Nostaljinin İşlevi: Yokluğu Telafi Eden Bir Savunma Mekanizması
Nostalji, geçmişe duyulan özlem değildir yalnızca. Nostalji, bugünün yetersizliğini, boşluğunu, yokluğunu gizleyen bir savunma mekanizmasıdır. Cumhuriyet Bayramı kutlamalarında nostaljik unsur, son yıllarda belirgin biçimde öne çıkmıştır: eski bayram fotoğrafları, siyah beyaz görüntüler, “o eski bayramlar” söylemi. Bu nostaljik performans, bugünkü Cumhuriyet’in içinin boşaltıldığı gerçeğini örtmeye hizmet etmektedir.
“Cumhuriyet’in onuncu yıl kutlamaları”ndaki coşkuyu, katılımı, inancı ve umudu bugün yeniden üretmeye çalışmak, trajikomik bir çabadır. Çünkü o coşku, gerçek başarılara, gerçek umutlara, gerçek bir gelecek projesine dayanıyordu. Bugünkü kutlamalarda ise o projenin çoktan terk edildiği bir Türkiye’de, o projenin anısına yapılan bir anma töreni söz konusudur. Nostalji, bu anma töreninin ideolojik kılıfıdır.
Şekilci Sahiplenmenin Göstergeleri
Cumhuriyet Bayramı kutlamalarının bugünkü karakterini anlamak için bazı somut göstergelere bakmak gerekir:
- Sosyal Medya Atatürkçülüğü: 29 Ekim’de milyonlarca kişi Atatürk fotoğrafı paylaşır, ancak 30 Ekim’de laiklik, bilim, hukuk devleti için tek bir eylemde bulunmaz. Bu, sahiplenme değil; vicdan rahatlatmadır.
- Bayrak Asma Ritüeli: Bayrak asmak, Cumhuriyet’e sahip çıkmanın en görünür göstergesi haline gelmiştir. Ancak bayrak, o bayrağın temsil ettiği ilkeler için asılır. Laiklik ayaklar altındayken, hukuk devleti çökerken, bilimsel eğitim yok edilirken bayrak asmak, bir vitrin süsünden ibarettir.
- Devlet Törenlerinin İçi Boşaltılmış Protokolü: Cumhurbaşkanı’nın Anıtkabir ziyareti, geleneksel akşam resepsiyonu, deniz geçit töreni gibi ritüeller, sembolik olarak “Cumhuriyet’e saygı” göstergesi olarak sunulur. Ancak aynı iktidar, aynı günlerde Cumhuriyet’in kazanımlarını birer birer tasfiye eden kararlara imza atmaktadır. Bu çelişki, “sahiplenme”nin ne kadar sahte olduğunun kanıtıdır.
- Tarihsel Süreklilik İddiasının Çürüklüğü: Resmi söylem, Cumhuriyet’in 100. yılında “Gazi Mustafa Kemal’in hayallerini gerçekleştirmiş bir kadro” olarak sunmaktadır kendini. Oysa aynı kadro, Cumhuriyet’in laiklik, bilim, hukuk devleti gibi temel ilkelerini fiilen terk etmiştir. “Hayalleri gerçekleştirmek” iddiası, bu koşullarda sahtelikten başka bir şey değildir.
Gülünçlüğün Sosyolojisi: Kendi Kendini Kutlayan Bir İktidar
Nostaljik ve şekilci kutlamanın en gülünç yanı, kutlayan özne ile kutlanan nesne arasındaki uçurumdur. Cumhuriyet’i kuran irade, monarşiye, işgale, cehalete, gericiliğe karşı verilmiş bir mücadelenin ürünüdür. Bugün Cumhuriyet Bayramı’nı “kutlayan” iktidar ise, o mücadelenin karşısındaki zihniyetin çağdaş temsilcisidir.
Bir yanda Anıtkabir’de saygı duruşunda bulunan, diğer yanda Ayasofya’yı camiye çeviren; bir yanda “Cumhuriyet’in 100. yılı” mesajları yayınlayan, diğer yanda laik eğitimi tasfiye eden; bir yanda “milli irade” söylemi kullanan, diğer yanda seçilmiş belediye başkanlarını tutuklatan bir iktidarın Cumhuriyet Bayramı kutlaması, tanımı gereği sahtedir. Ve sahte olan her şey, bir süre sonra gülünçleşir.
Cumhuriyet’i kutlamak için Cumhuriyet’e inanmak gerekir. Cumhuriyet’e inanmak için onun ilkelerini savunmak gerekir. Bu ilkeleri savunmayan bir kutlama, sadece bir gösteridir. Ve gösteri, cumhuriyetin özüne aykırıdır. Çünkü cumhuriyet, vitrin değil; özdür. Tören değil; ilkedir. Nostalji değil; bugündür ve gelecektir.
Atatürk’e İhanetin Bedeli: Düşkün Bir Cumhuriyet
Atatürk’e ihanet, sadece bir kişiye ihanet değildir. Atatürk’e ihanet; akla, bilime, laikliğe, özgürlüğe, eşitliğe, hukuka, milletin egemenliğine ihanettir. Bu ihanetin bedeli, bugün yaşadığımız çok boyutlu çöküştür.
Ekonomik çöküş: Cumhuriyet’in planlı ekonomisi, yerini borç, enflasyon, yoksulluk ve işsizliğe bırakmıştır. Cumhuriyet’in kuruluş yıllarında “az zamanda çok işler” yapılmış, tarımsal reformlar, demiryolları, sanayi yatırımları gerçekleştirilmiştir. Bugün ise ekonomik bağımsızlık, dış borç ve faiz sarmalında erimiştir.
Hukuk devletinin çöküşü: Yargı bağımsızlığı yok edilmiş, hukuk iktidarın aracı haline gelmiştir. “Hukuk devleti” ilkesi, Anayasa’nın 2. maddesinde yazılı olmasına rağmen fiilen askıya alınmıştır.
Laikliğin aşınması: Laiklik, sadece bir ilke değil; Cumhuriyet’in temelidir. Bu temel aşındıkça, Cumhuriyet de çökmektedir. Eğitimden yargıya, kamu yönetiminden toplumsal hayata kadar her alanda laiklik geriletilmektedir.
Eğitimin çöküşü: Bilimsel eğitim yerine ideolojik eğitim, gençliği çağın gerisinde bırakmaktadır. TKP Genel Sekreteri Kemal Okuyan’ın tespitiyle, “Bugünkü eğitimin en büyük sorunu bireyci düşünme, toplum algısını ortadan kaldırmadır. Bilim kolektiftir, hurafeler bireyseldir”.
Toplumsal kutuplaşma: Cumhuriyet’in “birleştirici” ilkeleri yerine, iktidarın “ayrıştırıcı” politikaları toplumu bölmektedir.
Bu tablo, Atatürk’e ihanetin bedelidir. Ve bu bedeli, sadece iktidar değil; sahip çıkmayan muhalefet, sahip çıkmayan gençlik, sahip çıkmayan sosyal sınıflar, sahip çıkmayan vatandaş ödemektedir.
Sahipsizliğin Sosyolojisi: Neden Kimse Gerçekten Sahip Çıkmıyor?
Siyasiler: Cumhuriyet’i Yönetmek Değil, Yönetmek İçin Kullanmak
Türkiye’de siyasetin büyük bölümü, Cumhuriyet’i bir “miras” olarak değil, bir “seçim malzemesi” olarak görmektedir. İktidar da muhalefet de zaman zaman Cumhuriyet’in kurucu ilkelerini savunmak yerine, onları kendi iktidarını meşrulaştırmak için araçsallaştırmıştır.
İktidar cephesinde, laikliği, bilimi, hukuk devletini, kadın erkek eşitliğini, özgür basını, bağımsız yargıyı “eski Türkiye”nin kalıntıları olarak gören bir anlayış, Cumhuriyet’in özünü aşındırmıştır. 29 Ekim’de en büyük törenleri düzenleyenler, 30 Ekim’de Cumhuriyet’in kazanımlarını birer birer tasfiye eden kararlara imza atabilmektedir. Bu, bir çelişki değil; bilinçli bir stratejidir: Cumhuriyet’in adını koruyup içini boşaltmak.
Muhalefet cephesinde ise Cumhuriyet’i savunmak, sadece iktidara muhalefet etmekle eşitlenmiştir. Oysa Cumhuriyet, muhalefetin de kendi içinde demokratik, şeffaf, liyakatli olmasını gerektirir. Muhalefet, Cumhuriyet’i kurtarma iddiasıyla çıktığı yolda, bazen aynı vesayetçi, aynı tepeden inmeci, aynı halktan kopuk dili yeniden üretmektedir. Kılıçdaroğlu’nun “Laikliğin tehlikede olduğunu söyleyemem” sözü, bu teslimiyetin en açık göstergesidir.
Sonuç: Siyaset, Cumhuriyet’i bir “bayrak” olarak kullanırken, Cumhuriyet’in “bayrağı” olan ilkeleri savunmamaktadır. Bu, sadece iktidarın değil, muhalefetin de suçudur.
Gençlik: Cumhuriyet’i Bilmeyen, Bilmek İstemeyen, Bilmekten Korkan Bir Nesil
Cumhuriyet’in geleceği gençliktir. Ancak bugünkü gençlik, Cumhuriyet’in ne olduğunu, ne için kurulduğunu, hangi bedellerle kazanıldığını bilmemektedir. Bu, gençliğin suçu değil; gençliği yetiştiren sistemin suçudur.
Tarih bilinci açısından, Cumhuriyet’in kuruluş yılları, Kurtuluş Savaşı, devrimler, laiklik, kadın hakları, eğitim seferberliği gibi konular gençliğe ya hiç anlatılmamakta ya da çarpıtılarak anlatılmaktadır. Gençlik, Atatürk’ü bir “kahraman” olarak değil, bir “tartışma konusu” olarak görmektedir.
Gelecek kaygısı açısından, işsizlik, yoksulluk, umutsuzluk içindeki gençlik, Cumhuriyet’in kazanımlarını savunacak motivasyondan yoksundur. “Bana ne Cumhuriyet’ten, ben iş bulamıyorum” diyen bir gençlik, aslında Cumhuriyet’in kendisine sağladığı hakları bile fark etmemektedir.
Şekilci sahiplenme açısından ise 29 Ekim’de sosyal medyada Atatürk fotoğrafı paylaşan, ama 30 Ekim’de laiklik, bilim, özgürlük için tek bir eylemde bulunmayan bir gençlik profili, Cumhuriyet’e “şekilci” bir sahiplenmenin tipik örneğidir. Bu, sahiplenme değil; vicdan rahatlatmadır.
Sosyal Sınıflar: Cumhuriyet’ten Koparılmış Bir Halk
Cumhuriyet, sadece bir “seçkinler projesi” değildi. Cumhuriyet, halkın kendisini yönetmesi, kendisini geliştirmesi, kendisini özgürleştirmesi projesiydi. Ancak bugün sosyal sınıflar, Cumhuriyet’ten koparılmış, Cumhuriyet’i kendi sorunlarıyla ilişkilendiremeyen bir hale gelmiştir.
İşçi sınıfı, sendikal haklar, grev hakkı, insanca çalışma koşulları açısından Cumhuriyet’in kazanımlarından koparılmıştır. Bugün işçi sınıfı, güvencesiz, düşük ücretli, örgütsüz bir hale getirilmiştir. Cumhuriyet’i savunacak gücü kendinde bulamamaktadır.
Köylüler ve çiftçiler açısından, Cumhuriyet’in köylüyü topraklandırma, tarımı destekleme, kırsalı kalkındırma politikaları terk edilmiştir. Köylü, borçlu, yoksul, umutsuzdur. Cumhuriyet’in “köylü milletin efendisidir” sözü, artık bir nostaljiden ibarettir.
Kadınlar açısından, Cumhuriyet kadınlara seçme seçilme hakkı, eğitim hakkı, eşitlik getirmişti. Bugün kadınlar, erkek şiddeti, baskı, geriye itilme ile mücadele etmektedir. Kadınların Cumhuriyet’e sahip çıkması, kendi haklarını savunmasıyla mümkündür; ancak bu hakların da Cumhuriyet sayesinde kazanıldığı unutulmamalıdır.
Vatandaş: Bilinçsiz, Şuursuz, Şekilci Bir Sahiplenme
Asıl mesele, vatandaşın kendisidir. Çünkü Cumhuriyet’i ayakta tutan, siyasetçi değil, bürokrat değil, gençlik değil, sosyal sınıflar değil; hepsinin toplamı olan vatandaştır. Ancak bugün vatandaş, Cumhuriyet’i “kutlamak” ile “savunmak” arasındaki farkı bilmemektedir.
Bilinçsizlik, Cumhuriyet’in ne olduğunu, hangi ilkeleri savunduğunu, hangi tehditlerle karşı karşıya olduğunu bilmeyen bir vatandaş profilini üretmektedir. Şuursuzluk, 29 Ekim’de bayrak asan, ama 30 Ekim’de laiklik elden gidiyor diyenlere “bana ne” diyen bir vatandaşı üretmektedir. Şekilcilik ise Cumhuriyet’i bir “bayram” olarak görmek, bir “tatil” olarak görmek, bir “gösteri” olarak görmek demektir. Bu, Cumhuriyet’e sahip çıkmak değil; onu bir vitrin süsüne indirgemektir.
Gerçek sahiplenme, 365 gün boyunca Cumhuriyet’in ilkelerini savunmak, gerektiğinde iktidara, gerektiğinde muhalefete, gerektiğinde kendi konforuna karşı durmaktır. Laiklik elden gidiyorsa sokakta olmak, bilim yok ediliyorsa üniversitede olmak, yargı bağımsızlığı yok ediliyorsa adliye önünde olmak gerekir. İşte gerçek sahiplenme budur.
Sonuç: 29 Ekim’de Ne Kutluyoruz?
28 Ekim’de, eğer gerçekten Cumhuriyet’i kutluyorsak, önce şu soruları sormalıyız:
Cumhuriyet’in hangi ilkeleri ayakta?
Laiklik ayakta mı?
Hukuk devleti ayakta mı?
Bilimsel eğitim ayakta mı?
Kadın hakları ayakta mı?
İşçi hakları ayakta mı?
Basın özgürlüğü ayakta mı?
Yargı bağımsızlığı ayakta mı?
Eğer bu soruların cevabı “hayır” ise, o zaman 31 Ekim’de kutladığımız şey Cumhuriyet değil; Cumhuriyet’in adıdır. Kutladığımız şey, geçmişin Cumhuriyeti değil; yıkılmış, sahipsiz bırakılmış bir hayaletin anma törenidir. Ve bu anma töreni, nostaljik süsleriyle, şekilci ritüelleriyle, sahte coşkusuyla gülünçtür.
Gerçek Cumhuriyet Bayramı, sadece 29 Ekim’de değil; 365 gün boyunca Cumhuriyet’i savunmaktır. Gerçek sahiplenme, sadece bayrak asmak değil; laikliği, bilimi, hukuku, özgürlüğü savunmaktır. Gerçek Atatürkçülük, sadece fotoğraf paylaşmak değil; Atatürk’ün ilkelerini hayata geçirmektir.
Eğer vatandaş, Cumhuriyet’e gerçekten sahip çıksaydı, bu iktidar bu kadar rahat hareket edemezdi. Eğer gençlik, Cumhuriyet’i bilseydi, bu kadar kolay kandırılamazdı. Eğer sosyal sınıflar, Cumhuriyet’i kendi çıkarlarıyla ilişkilendirebilseydi, bu kadar kolay susturulamazdı. Eğer muhalefet, Cumhuriyet’i gerçekten savunsaydı, bu kadar kolay etkisizleştirilemezdi.
29 Ekim’de kutlanacak olan, geçmişin Cumhuriyeti değil; geleceğin Cumhuriyeti’dir. Ancak bu gelecek, ancak bilinçli, şuurlu, özsel bir sahiplenmeyle mümkündür. Aksi halde, 29 Ekim’de kutladığımız şey, sadece bir takvim yaprağıdır.
Ya Cumhuriyet’e gerçekten sahip çıkacağız, ya da Cumhuriyet’in adını anmakla yetineceğiz. Seçim bizim.
Kaynakça
Acun, Fatma. “Cumhuriyet’in Onuncu Yıl Kutlamaları ve Kutlamalara Katkı Sağlayan Kurumlar”. Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Cilt 11, Sayı 42, 2008, ss. 167-186.
Atatürk, Mustafa Kemal. Nutuk. Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1989.
Brookings Institution. “Turkey’s Deepening Authoritarianism and the Erosion of Democratic Institutions”. Brookings Policy Brief, Washington D.C., 2021.
Cumhuriyet Halk Partisi. “Laiklik Raporu”. CHP Yayınları, Ankara, 2020.
Erdoğan, Emre. “Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Bayram Kutlamaları ve Toplumsal Dönüşüm”. Tarih ve Toplum Dergisi, Sayı 45, 2019, ss. 78-95.
Freedom House. “Freedom in the World 2023: Turkey Country Report”. Freedom House, Washington D.C., 2023.
Human Rights Watch. “Turkey: Crackdown on Dissent Intensifies”. HRW Report, New York, 2022.
Kongar, Emre. 21. Yüzyılda Türkiye: 2000’li Yıllarda Toplumsal Yapı. Remzi Kitabevi, İstanbul, 2020.
Meydan, Sinan. Laik Cumhuriyet’ten İslamcı Cumhuriyet’e. İnkılap Kitabevi, İstanbul, 2021.
Okuyan, Kemal. “Eğitimde Bireycilik ve Toplum Algısının Yitimi”. TKP Yayınları, İstanbul, 2023.
Özbudun, Ergun. Türk Anayasa Hukuku. Yetkin Yayınları, Ankara, 2019.
Sarıbay, Ali Yaşar. “Türkiye’de Demokrasi ve Cumhuriyet: Tarihsel Bir Değerlendirme”. Toplum ve Bilim, Sayı 145, 2018, ss. 34-56.
T.C. Anayasası. “Türkiye Cumhuriyeti Anayasası”. Resmi Gazete, Ankara, 1982.
TÜİK. “Türkiye’de Yaşam Memnuniyeti ve Toplumsal Değerler Araştırması”. TÜİK Yayınları, Ankara, 2023.
Yılmaz, Hakan. “Türkiye’de Laiklik ve Siyasal İslam Arasındaki Gerilim”. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, Sayı 58, 2018, ss. 112-134.
